Globalni problem dopinga u sportu?- igra se nastavlja

Uz pohvalu predstavnika medija u Crnoj Gori koji su, kao nekada, u nesvrstanom maniru upoznavali javnost sa potresima u svijetu sporta, na međunarodnom planu, primjetna je hladnoratovska polarizacija. S tim u vezi, namjera je da se narednim redovima približe institucionalni odnosi ovog globalno važnog pitanja.1

                                    (http://www.bbc.com/sport/athletics/34775001)

Geopolitika, međunarodni odnosi i krupni kapital ubrzavaju industrijalizaciju sportskih postignuća a samim tim, nerijetko degradiraju osnovne vrijednosti zbog kojih je sport tako važan. Samo pitanje dopinga je staro koliko sport, dok je percepcija istoga varirala. U Antičkog Grčkoj, za poboljšanje učinka- dozvoljeni doping, učesnici su konzumirali testise od ovna, dok je bilo koja vrsta podmićivanja učesnika smatrana nedopustivom i bivala najstrože kažnjavana. Početkom dvadesetog vijeka „doping“ je podrazumijevao učešće profesionalnih sportista na takmičenjima na programu Međunarodnog olimpijskog komiteta. Najdrastičniji primjer uzimanja nedozvoljenih sredstava za poboljšanje učinka u sportu predstavlja slučaj Heidi Krieger, koja je usljed korišćenja anaboličkih steorida i  fizioloških promjena, hirurškom intervencijom nastavila da živi nakon sportske karijere kao transrodna osoba muškog pola- Andreas Krieger. Tokom OI u Los Anđelesu 1984. godine, sprovedena je anketa na uzorku od 190 učesnika, od kojih je 75% odgovorilo da bi koristili doping u cilju osvajanja medalje, iako postoji ogromna vjerovatnoća da će uticaj dopinga imati fatalne posljedice u narednih 5 godina. Tokom „Tour de France“ 1998. godine, ekipa „Festina“ i njihovi takmičari bili su umiješani  u jednoj od najvećih doping afera u istoriji sporta, što je predstavljalo inicijalnu kapislu za formiranje Svjetske antidoping agencije (WADA).   

Pravila ponašanja konstituenta sportskog pokreta (u prvom redu Međunarodni olimpijski komitet, Međunarodni paraolimpijski komitet, međunarodne sportske federacije) uključujući i nacionalne antidoping agencije, predviđeni su Svjetskim antidoping programom i Kodeksom. Naime, intencija je da se zaštite osnovna prava sportista, baziranim na principima olimpizma sa jedne i obezbjeđivanja koordinisane borbe protiv dopinga u sportu sa druge strane. Imajući u vidu različiti nivo razvijenosti sistema sporta ali i samih država, Kodeks je dovoljno fleksibilan kako bi se obezbijedila usklađenost i puna sprovodivost (poštovanje internacionalnih standarda) uz uvažavanje ljudskih prava i sloboda.

Prethodno rečeno, podrazumijeva da na nacionalnom nivou, odredbe Kodeksa i dodatnih protokola zajedno sa drugim obavezujućim standardima moraju biti inkorporirani kroz rad i funkcionisanje Nacionalne antidoping agencije/komisije. U konkretnom slučaju, Antidoping agencija Ruske Federacije (RUSADA) je osnovana (akreditovana) od strane WADA. Primjena standarda, protokola i sprovođenje odredbi od strane nacionalnih antidoping komisija je u nadležnosti WADA.

Za organizaciju ZOI 2014. godine u Sočiju- Ruska Federacija (RF), prateći instrukcije WADA i primjenjujući postojeće standarde, uspostavljena je antidoping laboratorija. Uz obezbjeđivanje neophodne saglasnosti (akreditacije), predstavnici RUSADA i dvadesetak stručnjaka iz WADA i Međunarodnog olimpijskog komiteta (MOK) su bili uključeni u rad pomenute laboratorije. Protokol je predviđao da se svi uzorci nakon obrade, automatski transportuju za Lozanu- Regionalnu kancelariju WADA. Inače postojanje regionalnih kancelarija smatra se najvažnijim elementom borbe protiv dopinga u sportu. Rad laboratorije je ocijenjen veoma pozitivno, što se može utvrditi i pregledom elektronskih medija tokom i nakon sprovedene sportske manifestacije. Trend pozitivnih odnosa na relaciji Međunarodni sportski pokret- RF (sa razlogom ističem RF, jer je sistem sporta isključivo državno orijentisan u toj zemlji), dijametralno je promijenjen tokom krize u Ukrajini. U tom periodu došlo je do enormnog porasta testiranja ruskih sportista (preko 1,500) od kojih je 51 uzorak bio pozitivan (49 na meldonium). Rezultati su otvorili mogućnost suspenzije donosioca odluka, sportskih radnika i sportista, ali za sada najteži teret su podnijeli sportisti. U konkretnom slučaju, niko od čelnika Međunarodne atletske federacije (IAAF) kao ni Ruske atletske federacije (RusAF) nije preuzeo odgovornost niti je snosio posljedice.

Na odluke IAAF-a, ruski sportisti su se žalili Arbitražnom sudu u Lozani (CAS). No, odluka CAS-a o potvrđivanju suspenzije za ruske atletičare, pored toga što nije obavezujuća za MOK, otvara mogućnost preispitivanja odluke pred Evropskim sudom  za ljudska prava. Naime, imajući u vidu obaveznost pojedinih međunarodnih normi (čl. 6 Evropske konvencije o ljudskim pravima), njemačka klizačica Claudia Pechstein na res iudicata CAS-a, pokrenula je postupak pred sudom u Minhenu i Federalnim sudom u Švajcarskoj Konfederaciji. Pošto su obje strane konstatovale procesne nepravilnosti, kršenje odredbi međunarodnih normi o ljudskim pravima i nebalansiran pristup CAS-a koji je doveo u pitanje ordre public, slučaj je prenijet na Evropski sud za ljudska prava.

Na kraju, kao nebrojeno puta do sada, doping je nesumnjivo prisutan kao dio organizovanog kriminala u sportu, ali je takođe potpuno jasno da odgovornost ne stanuje na jednoj adresi i da sve strane moraju snositi konsekvence. Primjeri iz prošlosti (Heidi Krieger, Ben Johnson, Andre Agassi suspendovani, Carl Lewis i Pietro Mennea nijesu; „izuzetnost“ prvog Dream Team-a i brojni drugi) upozoravaju na važnost preispitivanja korijena problema dopinga u sportu, tokom kojeg odgovorne i čiste sportiste ne bi trebalo diskriminisati zabranom nastupa ili nastupom kao nekada jugoslovenskih sportista, pod zastavom MOK-a. Zloupotrebe u sistemu sporta su brojne; od dopinga, namještanja sportskih rezultata, organizovanog nasilja i neetičkog ponašanja u procesu donošenja odluka. S tim u vezi, neophodno je detaljno preispitivanje načina funkcionisanja uspostavljene, piramidalne strukture sporta u kojoj sportisti čine najranjiviju grupu.

Advertisements

2 thoughts on “Globalni problem dopinga u sportu?- igra se nastavlja”

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s